-
Liberalizm
- Narodziny w oświeceniu
- Wiara w ludzka dobroc - kazda jednostka powina byc wolna i kie
-
Liberalizm
- John Stuart Mill, Benjamin Constant, Alexis de Tocqueville
- Pierwsza partia liberalna - wigowie brytyjscy
- Najważniejsza wolność, może być ograniczona tylko przez wolnosc innych
- Wiara w ludzka dobroć - każda jednostka wolna bedzie kierowala dobrem
- Zwolennicy - głównie burżuazja - swoje bogactwo zawdzieczali swojej dzialalnosci, dlatego popierali liberalizm ekonomiczny (Adama Smitha)
- Leseferyzm -kazdy powinien mieć możliwość prowadzenia własnej dzialalnosci gospodarczej
- Państwo - egzekwowac prawo i zapewnic bezpieczenstwo przed napascia państwa innego, nietykalnosc własnosci prywatnej
- Przeciwni absolutyzmowi, feudalnemu ustrojowi, demokracji (bo strach, ze tyrania wiekszosci)
- Jedna z fundamentalnych zasad w XIX w. - prawo wykorzystywania trudnej syt. pracowników najemnych
- Na ogół łaczono liberalizm w ekonomii, polityce, religii, obyczajach > Konflikt z KK
-
Konserwatyzm
- Wytworzył się w XVIII/XIX w. - reakcja na rewolucje francuska
- Edmund Burke - twórca, Joseph de Maistre, Francois -Rene de Chateaubriand
- Przeciwnicy liberalizmu; pierwsza partia konserwatywna - torysi
- Głównie przedstawiciele arystokracji, warstw uprzywilejowanych, ktore chcialy utrzymania porzadku
- Czasem zwani reakcjonistami (reactio=przeciwdziałanie)
- Uznawali absolutyzm, system stanowy, uznawali nierwonosci za naturalne i ustanowione przez Boga
- Kazda rewolucja - grzech wobec Boga; podkreslaly tradycje i religie; KK to instytucja wspierajaca monarsza wladze
-
Socjalizm utopijny
- Robert Owen - dbał o pracownikow swoich, Claude Henri de Saint-Simon (państwo kierowane przez uczonych i artystów, zarzadzane przez fabrykantów i kupców)
- Charles Fourier - idea spółdzielczości (jak Owen) - propagował utworzenie falansterów - zrzeszen produkcyjnych
- Niektórzy chcieli pomóc robotnikom - szkoły, przyfabryczne lecznice; rzadkość
- Uwolnic społeczeństwo od dyktatu wolnego rynku itp.
- Odwoływanie się do Utopii Thomasa More'a i kordelierów z czasów rewolucji; równowaga albo przynajmniej sprawiedliwy podział dóbr
- Społeczeństwo bez biednych lub bogatych, robotników i fabrykantów, zyskujacych i wyzyskiiwanych
- Przebudować społeczenstwo bez rewolucji - wiekszosc sie zgodzi wyrzec majatku itp LOL
-
Komunizm
- Poglady Fouriera inspirowaly wielu, np. dzialajacych podczas Wiosny ludów
- Karol Marks- Niemiec - teoretyk komunizmu (odłam socjalizmu)
- Manifest komunistyczny (1848 r.) - wraz z Fryderykiem Engelsem - wskazywali na dziejowa nieuchronność rewolucji
- Miało powstac sprawiedliwe bezklasowe społeczeństwo i unicestwienie klasy posiadajacej przez proletariat
- Socjalizm Naukowy - Marks - teoria rewolucji społecznej (czerpał z filozofii Hegla)
-
Ruch robotniczy
- Strajki czeste w WB - nielegalne - tłumiła policja, wojsko + zwalniano masowo i zatrudniano nowych - nieskutecznie
- Niechęć do maszyn - w nich widziano źródło nędzy i bezrobocia - luddyści (bo legendarny Nedd Ludd - prekursor tego)
- Strajki też w Europie Zachodniej
- Zmiany
- 1824 r. - ustawa zezwalajaca na zrzeszanie sie robotnikow > zalazek zw. zawodowych; dzieci not work w kopalniach, krotszy dzien pracy
- 1830 r. - wygrana wigów w wyborach - chcieli reform William Cobbett i Robert Owen
- 1832 r. - reforma p. wyborczego - obnizenie cenzusu majatkowego - 20% brytoli mialo p. wyborcze
- 1833 r. - Organizacja Zw. Zawodowych (Owena) - domagali sie powszech. prawa wyborczego, corocznych wyborów itp.
- 1833 r. - inspekcje fabryczne pierwsze
- Czartyści
- 1836 r. - Londyńskie Stowarzyszenie Robotników (William Lovett)
- 1837 r. - Karta praw ludu (The people's CHARTER) - domagali sie corocznych wyborow tajnych, pensja dla parlamentarzystow (aby bieda tez mogla brac udzial) > odrzucono > zamieszki > stłumiono krwawo
- 1842 r. - nowa petycja - Ferguson O'Connor (na czele Ogólnokrajowego Stowarz. Czartywstów) - znów odrzucono, ale władze juz wiedzialy, ze trzeba reform
- Ograniczenie czasu pracy do 10,5h, podstawowa opieka medyczna, szkolnictwo powszechne
- 1846 r. - najwazniejsze - zniesienie cel importowych na zboze - spadek cen zywnosci
-
Świadomość narodowa
- Podczas rewolucji fr. nowe instytucje nazywano narodowymi w opozycji do dawnych królewskich
- Powstawaly wiezi etniczne - upowszechnianie szkolnictwa itp, obowiazek sluzby wojskowej, znajomosc wspolnego jezyka
- Zaczeto uwazac, ze wspolnota pochodzenia, kultura, jezyk, historia - najwazniejsza wiez społeczna - podstawowe czynniki narodotworcze, na ktorych powinno oprzec sie państwo
- Napiecia na tle narodowym - najszybciej Niemcy i Włochy, bo tam bogata tradycja, ale polit. rozdrobnienie i zaleznosc od innych
- W Europie Śr-Wsch - chęci uzyskania państwa lub utworzenia państwa (Ukraińcy)
-
Demokratyzacja
- Efekt przemian z XIX w.
- Prawa polityczne - rozszerzanie
- Poczatkowo - tylko waska warstwa z arystokracji feudalnej dawnej
- Po Wiosnie Ludów - fale wystapień - zmiany w ustrojach - głównie monarchie ale już ograniczane parlamentem z wyborów
- Republika
- Umacniały się sys. republikańskie - Francja 48 (na 4 lata) > Francja 71 znowu, Szwajcaria
- Absolutyzm - tam gdzie zacofanie (Turcja do 1907, Rosja do 1905)
- Parlamenty - dalsze zwiększanie kompetencji kosztem monarchy + zrównywanie all w p. wyborczych
- Pod koniec XIX w.
- Głosowania tajne, poszerzanie uprawnień obywateli (wolnośc osobista, druku, wyznania)równość wobec prawa
- Nienaruszalność majatku
- Trójpodział władzy - pokojowe zmiany ekip rzadzacych, niezawisle sadownictwo
-
Rozwój partii politycznych
- Stopniowe rozpowszechnianie p. wyborczego + poszerzanie swobod = zainteresowanie polityka
- Z małych ugrupowań w masowe
- Pierwowzór - dwie tradycje
- Sys. polit. WB - dwa stronnictwa - wigowie i torysu - liberałowie i konserwatyści
- Rewolcja jakobińska - kluby polityczne powstawały z roznymi programimi i ideami
- Pierwsze nowoczesne partie Europy
- Paria Konserwatywna i Partia Liberalna - kontynuacja wigów i torysów + 1900 r. Partia Pracy
- Rosja - zakaz dzialalnosci partii (Działały za granica > zniesienie po rewolucji 1905 r.
-
Anarchiścy i syndykaliści
- Anarchiści
- Krytyka każdego państwa - nawet socjalistycznego
- Idealnie - małe komuny, gdzie ludzie pracuja dla siebie i sobie pomagaja
- Realizacja celow przez = uspołecznienie własnosci bez rewolucji
- Odłamy radykalne - wybić dostojników - królow itp, to sie posypie państwo, bo oparte na ich autorytecie; terror individual.
- Anarchosyndyklaiści, syndykaliści
- Robotnikom potrzebne silne syndykaty - zwiazki zawodowe, ktore by przeprowadzily strajk powszechny > upadek państw
- Teoretycy - Frenand Pelloutier, Georges Sorel
-
I Międzynarodówka
- Marks
- Socjalizm naukowy - walka klas (kapitaliści vs robotnicy)
- Internacjonalistycna rewolucja - proletariusze sie zjednocza i spontanicznie wywolaja ja i dojdzie do likwidacji klasy wyzyskiwaczy i wprowadzi sie komunizm
- Srodki produkcji wlasnoscia całego społeczeństwa
- Inni socjaliści
- Jean Blanc - propagowanie warsztatów narodowych
- Louis Blanqui - socjalizm wprowadzic mozna tylko sila; zawodowi rewolucjonisci musza je przeprowadzic, bo robotnicy bierni
- Pierre Proudhon - państwo winne wszelkiemu złu - rozwiazac! Lokalne wspólnoty - własne organy samorzadowe;pokojowo
- Anarchizm - Proudhon, ale wtedy jeszcze bez nazwy; potem Michaił Bakunin i ksiaze Piotr Kropotkin
- Międzynarodówka
- 1864 r. - Międzynarodówka Socjalistyczna - I międzynarodówka - próba pogodzenia różnych nurtów
- Grupowali przedst. ruchow robotniczych z roznych państw; na czele Karol Marks
- W końcu konflikt anarchistów z marksistami - wykluczenie Bakunina i jego zwolenników z prac jej
-
Komuna paryska
- Po wojnie z Prusami
- 1870 r. - kleska Francji z Prusami i proklamacja III Republiki Fracuskiej
- Nowe władze chciały dalej walczyć, ale brak poparcia miedzynarodowego + oddzialy uformowane nie odbily stolicy
- styczeń 1871 r. - Rzad Obrony Narodowej - zgoda na ciezkie warunki Prusow
- Wybory do Zgromadzenia Narodowego - wygrana monarchistów, a w Paryżu republikanie popierajacy dalsza walke
- Tak więc - rzad (wersalczycy z Thiersem na czele) nie chce walczyć; komunardzi, radyklani republikanie tak
- Szef nowego rzadu
- monarchista Louis Adolphe Thiers - stolica przeniesiona do Wersalu (stad nazwa Wersalczycy) - Wojna domowa
- Główna siła w miescie - Gwardia Narodowa - ochotnicza formacja obywatelska do obrony Paryża
- Thiers nakazal rozbrojenie jej, bo sie obawial, ze nie podporzadkuje sie rozejmowi
- Marzec 71 r. - krwawe zamieszki - oddziały władz wycofały sie z Paryża - tam KC Gwardii NArodowej
- Komuna Paryża - rewolucyjny parlament
- Rada Komuny Paryża - rzad
- Walczyć dalej z Niemcami + przebudować społecznie i politycznie Francję
- Reformy
- Uspołecznienie frabyk, równooouprawnienie kobiet, laicyzacja państwa i szkolnictwa, konfiskata majatkow koscilenych,
- Placa minimalna, rewolucyjny kalendarz jakobiński
- Symbol zerwania z przeszłościa - zburzenie zabytkowej kolumny Wielkiej Armii; upamietniala Napoleona I
- Koniec walk
- Maj 71 r. - szturm rzadowych sil na Wersal (spora armia, bo Prusacy zaniepokojeni zwolnili cz. wojsk)
- Klęska, ale wielki rozgłos i uznanie wsrod komunistów i anarchistów; rzezie z obu stron
- Polacy
- Jarosław Dabrowski - z "czerwonych" u nas; zginal na barykadach Paryża - dowodzil obrona Paryża
- Walery Wróblewski
- Florian Trawiński - uratowa od spalenia Luwr
-
Socjaldemokracja i komunizm
- II Międzynarodówka
- 1889 r. - II Międzynarodówka podczas międzynar. kongresu robotniczego w Paryżu - inicjatywa Engelsa
- Próby znów pogodzenia - część chciała współpracy z istniejacymi władzami - marksisci uznali to za zdrade
- 1 Maja - święto pracy
- Socjaldemokracja
- Droga to socjalizmu przez ewolucję - reformowanie kapitalizmu legalnymi środkami; Eduard Bernstein
- Rewizjoniści - rewizja pogladow Marksa - nie dla nacjonalizacji całej gosp; poparcie pluralizmu polit, opieka państwa
- Reformiści - Karol Kautsky -podobne poglady; socjalizm, ale wyrzeczenie rewolucji
- Komunizm
- Rewijza pogladow Marksa - rozlamy wielu partii socjalistycznych
- Niezależna Socjaldemokratyczna PArtia Niemiec - Liebknecht i Róża Luksemburg - po wystapieniu z SDP
- Rosja - SDPRR - Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji
- Część nie chciała rewolucji - stronnicy Lwa MArtowa
- Częśc chciała rewolucji - stronnicy Lenina
- 1903 r. - zjazd SDPRR - większoscia okazali sie stronnicy Lenina - BOLszewicy, a mniejszoscia Martowa - MIENszewicy
- Nurt socjalizmu Liebknechta i Lenina - komuniści
-
Chadecja
- Leon XIII - encyklika Rerum novarum - 1891 r.; papież robotników
- Krytyka socjalizmu i liberalizmu; koncepcja pokojowego rozw. konfliktow na podst. społczenej nauki Kościoła
- Podstawa koncepcji - odrzucenie marksistowskiej walki klas i liberalnej walki wszystkich ze wszustkimi
- Zamiast tego - współpraca pracowników z pracodawcami z poszanowaniem własnosci prywatnej i praw zatrudnionych i godnosci ludzkiej
- Nie może istnieć kapitał bez pracy ani praca bez kapitału
- Współpraca państwa i kościoła
- Poprawić położenie pracowników najemnych
- Tworzyć robotnicze stowarzyszenia katolickie
- Zaczal sie faktycznie liczyc dopiero w wieku XX
-
Nacjonalizm
- II poł. XIX w. - rozkiwt idei narodowych
- Nasilenie procesow, ktore z czasem doprowadzic mialy do zjednoczenia Włoch i Niemiec - wzorcowe przyklady p. narodowych
- Darwinizm społeczny - życie społeczne oparte na ciaglej walce miedzy jednostkami, rasami, narodami
- Efektem tych przemian zaostrzanie antysemityzmu, ktory popierano zawsze w Rosji, Francji, Niemczech
-
Syjonizm
- Pod koniec XIX w. - koncepcje nowoczesnego narodu dotarły do środowisk żydowskich
- Żydzi to nie tylko wspólnota religijna, ale i narodowa wedlug wielu, ale powszechnie uwazano inaczej + jidysz uwazany za gware
- Żydzi maja prawo do wlasnego terytorium - najlepiej w Palestynie
- Stolica Palestyny niegdyś Jerozolima - Syjon
- Młodożydzi nawiazywali do nazwy Syjon i stad nazwa
- Theodor Herzl - duży wpływ na rozwoj sijonizmu - Państwo żydowskie - manifest syjonistyczny wobec nasilania antysemit
- Marzył o Palestynie, gdzie wspolnie zyliby Arabowie i Żydzi
- 1897 r. - I Światowy Kongres Syjonistyczny w Bazylei - powołanie Światowej Org. Syjonistycznej
|
|
