-
Konstytucja
- 3 wyróżniki jej wyjatkowości:
- Szczególna treść - tzw. materia konstytucyjna - struktura i kompetencje najwyzszych organow, podst. ustr. społ-gosp, praw, wolności itp.
- Szczególna forma - nazwa i tryb uchwalania lub wprowadzania do niej zmian trudne niz w innych ustaw
- Szcególna moc prawna - najwyższe miejsce wśród źródeł prawa stanowionego
- FUNKCJE:
- Prawna - reguacja stosunkow polit, społ, gosp w państwie
- Polityczna - wskazywanie idei, zasad, na ktorych opiera sie struktura państwa i władzy państwowej
- Programowa - określa cele państwa i zobowiazuje parlament do tworzenia prawa rozwijajacego zawarte w niej idee
- Organizatorska - wyznacza formy życia zbiorowego i zas. działania państwa
- Integracyjna - wzmacnia patriotyzm i identyfikuje obywateli z państwem
- Wychowawcza - upowszechnianie zawartych w niej ideii i zasad
-
Konstytucja RP
- 2 kwietnia 97 r. - uchwaliło Zgromadzenie NArodowe > później potwierdzenie przez referendum
- Preambuła + 243 artykuły w 13 rozdziałach, wiekszosc dzieli sie na ustępy (mniejsze cz. redakcyjne)
- Najważniejsze reguły ustrojowe Polski:
- Demokratyczne państwo prawa
- Sprawiedliwość społeczna
- Zwierzchnictwo narodu
- Unitarna forma państwa
- Podział władzy i równoważenie się władz
- Pluralizm polityczny
- Subsydiarność (pomocniczość)
- Dobro wspólne
- Suwerenność zewnetrzna i wewnetrzna
-
Zasada demokratycznego państwa prawnego
- Artykuł 2
- Państwo opiera się na zasadach i procedurach demokratycznych
- Państwo prawa - takie, w którym sie przestrzega prawa i sytuuje je ponad państwem
- Organy moga dzialac wylacznie zgodnie z przepisami, a obywatele moga robic to, czego nie zabrania prawo
- Moga istniec gwarancje ochrony praw i wolnosci obywateli - np. do sprawiedliwego sadu
- Prawo musi opierać się na kilku zasadach - np. lex retro non agit i odzwierciedlac sys. wartosci obywateli, źródłami jego ustawy i konstytucja
-
Zasada sprawiedliwości społecznej
- Artykuł 2
- Państwo ma dazyc do zapewnienia kazdemu obywatelowi mozliwie równego dostępu do podst. dóbr materialnych
- Lub chociaz stwarzać warunki, w których wszyscy obywatele beda mieli takie same szanse na ich uzyskanie
- Państwo ma zapewnić obywatelom godne warunki życia
-
Zasada zwierzchnictwa narodu
- Artykuł 4
- Naród = wspolnota obejmujaca all obywateli polskich
- Sprawuje władzę pośrednio (wybór przedstawicieli) i bezposrednio (referendum, inicjatywa ustawodawcza)
- Prawo inicjatywy ustawodawczej (ludowej ) - 100 tys. obywateli; nie moze dot. zmiany konstytucji ani kwestii budzetowych
-
Zasada unitarnej formy państwa
- Artykuł 3
- Jedn. terytorialne w Polsce - województwa, powiaty itp., maja tylko charakter administracyjny, nie tworza wlasnych rzadow
-
Zasada podziału władzy i równoważenia się władz
- Artykuł 10
- Ustawodawcza - sejm i senat; Wykonawcza - rzad i prezydent; sadownicza - sady i trybunały
- Żaden z organow nie ma zwierzchnosci nad organem władzy drugiego rodzaju; każda władza ma ściśle rozgraniczone kompet.
- Równowaga władz zapewniona np. przez kompetencje kontrolne organów
- Rzad odpowiada polit. przed parlamentem, Trybunał Konst. orzeka o zgodnosci ustaw, sejm moze zglosic wotum nieufnosci wobec rzadu, prezydent ma weto wobec ustaw parlamentu, akta prezydenta wymagaja kontrasygnaty
-
Zasada pluralizmu politycznego
- Artykuł 11
- Swoboda tworzenia i dzialalnosci partii polit., które moga na drodze demok wyborów legalnie przejac władze w państwie
- Partie moga reprezentowac różne światopoglady, ale ta swoboda nie jest nieograniczona - nie moga glosic faszyzmu, komunizmu, nazizmu itp.
- Zgodnosc programów i działalnosci partii z konstytucja ocenia Trybunał KOnstytucyjny
-
Zasada subsydiarności
- Zawarte w preambule
- Organy władzy publ. (państwoej i samorzadowej) maja podejmowac dzialania tylko gdy jednostki lub tworzone przez nie organizacje nie sa w stanie zrealizowac swoich celow bez pomocy rzadu
- Państwo wiec nie moze pozostawiac losu jednostek obojetnie, ale nie powinno ingerować w ich życie
- Jeśli mniejsze wspólnoty samorzadowe moga wykonac zadanie jakies to nie powierza sie pomocy im powiatom itd.
-
Zasada dobra wspólnego
- Artykuł 1
- Państwo polskie nie moze byc zawlaszczone przez zadna gr. narodowa, klase spoleczna ,partie ani zw. zawodowy
- Kazdy obywatel ma prawa i obowiazki
-
Polskie konstytucje
- 3 maja - 3 maja 1791 r. - zwierzchnictwo narodu, trójpodział władzy, pierwsza w Europie
- Księstwa Warszawskiego - 22 lipca 1807 r.; wzorowana na ustr. Ces. Francuskiego
- Królestwa Polskiego - 1815 r.
- Mała Konstytucja - 20 lutego 1919 r.;
- Konstytucja RP (marcowa) - 17 marca 1921 r.; nawiazuje do tej z 3 maja
- Konstytucja RP (kwietniowa) - 23 kwietnia 1935 r. ; nadrzednosc państwa nad prawami; odrzucenie podziału władz
- Mała Konstytucja - 19 lutego 1947 r.
- Konstytucja PRL (lipcowa) - 22 lipca 1952 r.
- Mała konstytucja - 17 października 1992 r.
- Konstytucja RP - 2 kwietnia 1997 r.
-
Suwerenność a prawo miedzynarodowe
- Zawieranie umów miedzynarodowych w pewnym stopniu ogranicza suwerenność, ale to konieczne
- Umowa miedzynarodowa - zgodne oświadczenie woli podmiotow miedzynarodowych
- Najważniejsze umowy międzyanr. (dot. przystapienia do org., dot. wolnosci itp. obywatela) wymagaja ratyfikacji prezydenta po uprzedniej zgodzie parlamentu
- Jeśli duże zmiany w kwestii kompetencji organów w. państwowej by wprowadzała to moze byc referendum ogólnokrajowe
- Niektóre mniej wazne umowy wymagaja ratyfikacji, bez zgody uprzedniej parlamentu czy narodu
- Jak sie przyjmie umowe to stosowana jest bezposrednio, ma taki sam charakter jak prawo krajowe, staje sie jego czescia
- Jeśli sprzecznosci miedzy zapisami to szczegolna waga umów ratyfikowanych za zgoda parlamentu lub narodu
- Regulacje wydawane przez UE maja nadrzedny charakter nad p. krajowym
- Zasada pierwszeństwa prawa unijnego - nie odnosi sie tlyko do konstytucji
-
Procedura zmiany konstytucji
- Tylko parlament wedlug procedury z 235 artykułu
- Projekt ustawy o zmianie - 1/5 ustawowej liczby posłów (92 osoby), senat lub prezydent
- Do uchwalenia jej w sejmie wymagana wiekszosc kwalifikowana 2/3 głosów
- Aby byla wazna po przyjeciu przez sejm, uchwalic w jednakowym brzmeniu musi senat bezwzgl. wiekszoscia glosow przy kworum 1/2 senatu; nie moze senat poprawiac nic
- Ew. mozna do tego przeporwadzic referendum zatwierdzajace (jesli zmiany dot. rozdziałów I,II lub XII rozdziału
- Termin referendum na wniosek 92 posłów, senatu lub prezydenta wyznacza mraszałek sejmu (do 60 dni od złożenia wniosku)
- Jeśli uchwali parlament, ew zatwierdzi też naród, marszałek sejmu przekazuje prezydentowi, a ten nie moze wetowac i podpis składa w ciagu 21 dni
- Ogólnie długie minimalne czasy pracy nad konstytucja, zeby nie dzialac pochopnie
-
Stany nadzwyczajne
- Odstapienie od okreslnego w konstytucji sys. sprawowania władzy i zastosowanie szczegolnych śr. do likwidacji zagrożenia
- XI rozdział Konstytucji RP
- Może obowiazywac na alym kraju lub w czesci
- Zwiekszaja sie kompetencje wladzy wykonawczej; ograniczaja sie prawa i wolnosci obywateli a zwieksza obowiazki
- W razie stanu wojennego i wyjatkowego nie mozna ograniczac praw i wolnosci dot. sfery godnosci czlowieka, reguł ponoszenia odp. karnej, prawa dost. do sadu, ochrony prywatnosci itp.
- W razie stanu wyjatkowego nie mozna wprowadzic zmiany w KOnstytucji, Kodeksie wyborczym
- Nie mozna robic wtedy ani 90 dni po referendow, wyborow ani skrocic kadencji sejmu
- Jesli sie kadencja wtedy miala skonczyc to sie przedluza
- Trzy stane nadzwyczajne: wyjatkowy, wojenny, klęski żywiołowej
-
Stan wojenny
- W razie zagrożenia zewn.,napaści zbrojnej lub gdy wynika to z umowy miedzynarodwej
- Z wnioskiem o wprowadzenie wystepuje Rada Ministrow, a decyzja należy do prezydenta; ma 48h na decyzje
- Jeśli zgoda to przedstawia sejmowi, a oni moga uchylic ew. bezwzgledna wiekszoscia głosów
- Jeśli nie ma odp. liczby osób w sejmie akurat, prezydent na wniosek RM wydaje rozporzadzenie o mocy ustawy, ale sejm niebawem musi zatwierdzic
- Stan wojenny obowiazuje od dnia ogloszenia przez prezydenta w Dzienniku Ustaw RP, a zniesc go moze kolejne rozporzadzenie prezydenta na wniosek RM
-
Stan wyjatkowy
- W razie zagrożenia konstytucyjnego ustroju państwa, bezp. obywateli lub porzadku publ.
- Np bo zagrożenia wewn (terroryzm, zamieszki)
- Taka sama procedura jak przy stanie wojennym, ale trwa max 90 dni, raz max mozna przedluzyc za zgoda sejmu o 60
-
Stan klęski żywiołowej
- W razie katastrofy naturanej lub powznej awarii technicznej
- Wprowadza Rada Ministrów na mocy rozporzadzenai na okres do 30 dni; przedłużenie za zgoda sejmu
- Może zrobić to z własnej inicjatywy lub na wniosek wojewody
-
Sejm i senat
- Sejm - 460; Senat - 100
- Dwuizbowość nierównorzędna - dominacja sejmu nad senatem; każda z izb autonomiczna - działaja wedlug swoich regulam.
- Funkcje
- Ustawodawcza - uchwalanie ustaw
- Ustrojodawcza (w obrebie ustawodawczej) - stanowienie norm konstytucyjnych
- Kontrolna - zwłaszcza wobec rzadu (interpelacja poselska, zapytanie poselskie)
- Kreacyjna - rozstrzygniecia personalne dot. obsadzenia niektórych naczelnych stanowisk - np. prez. NBP, NIK, sędzió TK
- Europejska - współuczestnictwo w kształtowaniu pl stanowiska w pracach organów UE
- Kształtowanie opinii publ. i kultury poliyycznej w państwie
- Wybór - powszechne na czteroletnia kadencje
- Siedziba - kompleks budynków przy ul. Wiejskiej w Wa-wie
-
Wybory do sejmu i senatu
- Kodeks wyborczy - 5 stycznia 2011 r. - Zasady wyborów do parlametnu i innych organów wyłanianych głosowaniem
- P. wyborcze - czynne - all 18 lat w dniu wyborów ; Bierne - do sejmu 21; do senatu 30
- Zakaz kandydowania - osoby skazane prawomocnymi wyrokami na pozbawienie wolności
- Przeprowadzanie - specjalne organy - zwłaszcza Państwowa Komisja Wyborcza (podlegaja jej komisje okręgowe i obwodowe)
- Głosowanie - gminy (stałe obwody), statki, szpitale, zakł. karne; przez pełnomocnika jesli + 75/niepełnosprawny
- Sejm: Zasady - Powszechne, równe, bezpośrednie, proporcjonalne, tajne
- Okręgi wyborcze - wielomandatowe - zwykle obejmuja obszar cz. wojewodztwa - w kazdym co najmniej 7 do parl.
- Liczba mandatów zależna od liczby mieszkanców
- Zgłaszanie list kandydatów - komitety wyborcze partii, koalicyjne komitety wyborcze, komitety wyborcze wyborców
- Płcie - na każdej liście mężczyzn i kobiet nie może być mniej niż 35%
- Próg wyborczy - listy knadydatów tych komitetów, które w skali kraju +5% gosów, a koalicja - 8%
- Metoda d'Hondta - umacnia komitety z najwieksza liczba głosów
- Mandaty na danej liscie w kolejnosci zgodnej z liczba głosów na nich
- Wyniki - ogłasza Państwowa Komisja Wyborcza w Dzienniku Ustaw RP
- Senat
- Prezydent zarzadza wybory - jednoznaczne z decyzja o wyborach do senatu
- Powszechne, bezpośrednie, wiekszosciowe, tajne
- Okręgi wyborcze - jednomandatowe; obecnie 100 - wybrany kandydat, który w okregu najwiecej głosów ważnych
|
|